Utwory Karola Szymanowskiego zaczęto publicznie wykonywać w Ukrainie w latach 1900. Za życia kompozytora zabrzmiały one podczas koncertów w Elizawetgradzie (obecnie –Kropywnycki), Kijowie, Odessie, Humaniu, Charkowie, a być może także w innych miastach. Istnieją dane o kilkudziesięciu koncertach z muzyką autora „Mitów” w Ukrainie, w tym pięć koncertów kompozytora we Lwowie. W wielu koncertach sam K. Szymanowski brał udział jako pianista – solista i kameralista.

Początek publicznego wykonywania utworów K. Szymanowskiego w Ukrainie położyli Henryk i Natalia Neuhausowie – pierwsi wykonawcy kompozycji fortepianowych Karola w Europie, w Warszawie i Berlinie. Henryk był pierwszym wykonawcą Wariacji na temat ludowy polski op. 10 (Warszawa, 6.02 i 9.02.1906), Etiudy b-moll nr 3 op. 4 (Warszawa, 6.02 i 9.02.1906; Berlinie, 30.03.1906), poświęconej mu Fantazji op. 14 i jednej z Preludiów op. 1 (Warszawa, 9.02.1906), a także kilku Preludiów op. 1 (Berlin, 30.03.1906). Natalia Neuhaus zagrała premierę Pierwszej sonaty fortepianowej op. 8 (Warszawa, 19.04.1907). Bardzo prawdopodobne, że utwory te, a przynajmniej niektóre z nich, były wykonywane nie tylko prywatnie, ale także publicznie w ich rodzinnym mieście – Elizawetgradzie. Jednak z okresu lat 1900. potwierdzony dokumentalnie jest jak dotąd tylko jeden fakt: solowy koncert Natalii Neuhaus 1 października 1907 r., podczas którego zabrzmiał poświęcony jej Etiudę b-moll nr 3 op. 4 K. Szymanowskiego. Występ odbył się w sali Elizawetgradzkiego Zgromadzenia Publicznego, gdzie w swoim czasie grali H. Wieniawski, M. Musorgski, M. Łysenko i inni.

20 marca 1908 roku we Lwowie odbyło się premierowe wykonanie świeżo napisanej pieśni „Pentezileja” op. 18 na sopran i orkiestrę podczas wieczoru poświęconego pamięci St. Wyspiańskiego. Dyrygował Mieczysław Soltys, śpiewała siostra kompozytora Stanisława Korwin-Szymanowska.

Zimą 1911 r. odbyły się 4 koncerty Artura Rubinsteina (1886–1982) w Kijowie. W sali Zgromadzenia Kupieckiego (obecnie Sala Kolumnowa im. M. W. Łysenki Kijowskiej Filharmonii) pianista wykonał Wariacje b-moll op. 3 K. Szymanowskiego.

25 marca 1912 r. we Lwowie odbył się pierwszy koncert kompozytora, z udziałem autora, S. Korwin-Szymanowskiej i Artura Rubinsteina, który odniósł ogromny sukces. Jego program składał się z utworów na fortepian – II Sonaty op. 21, Wariacji h-moll op. 3, Preludium i fugi, wybranych Preludiów op. 1 i Etiud op. 4, a także pieśni „Łabędź” do słów Wacława Berenta op. 7 i poszczególnych utworów z cykli Sześć pieśni do wierszy Kazimierza Tetmajera op. 2, Sześć pieśni do wierszy Tadeusza Micińskiego op. 20, „Barwne pieśni” op. 22 oraz „Pieśni miłosne Hafiza” op. 24.

Następnym wykonaniem było wykonanie 9 marca 1913 r. przez H. Neuhausa w Elizawetgradzie Drugiej sonaty fortepianowej op. 21, poświęconej Natalii Dawydowej.

 

27 października 1914 r. w Kijowie orkiestra symfoniczna pod dyrekcją Grzegorza Fitelberga wykonała Uwerturę koncertową op. 12.

5 kwietnia 1915 r. odbył się solowy koncert Pawła Kochańskiego w sali Zgromadzenia Kupieckiego. Pierwsza część składała się z utworów kilku kompozytorów (od Bacha do Wieniawskiego), partię fortepianu wykonał Józef Jaroszyński. W drugiej części zabrzmiały wszystkie dostępne wówczas kompozycje skrzypcowe K. Szymanowskiego – Sonata na skrzypce i fortepian op. 9, Romans op. 23 oraz napisana w Zarudzie kilka dni przed koncertem „Źródło  Aretuzy” (pierwszy utwór z przyszłego cyklu „Mity”). Partię fortepianową wykonał autor.

10 maja 1915 r. K. Szymanowski wziął udział w koncercie charytatywnym na rzecz funduszu Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny w Humaniu, podczas którego po raz drugi po kwietniowej premierze w Kijowie zabrzmiało napisane w marcu w Zarudzie „Źródło Aretuzy” w wykonaniu Pawła Kochańskiego i autora.

W lutym 1916 r. kompozytor wziął udział w dwóch koncertach charytatywnych na rzecz funduszu Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny. Program jednego z nich, który odbył się 11/24 lutego 1916 r. na scenie Teatru Polskiego w Kijowie, obejmował 8 pieśni K. Szymanowskiego z akompaniamentem autora.

Dwa koncerty charytatywne z udziałem K. Szymanowskiego odbyły się w Elizawetgradzie w okresie świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku 1917–1918, 30 grudnia 1917 r. i 13 stycznia 1918 r. Podczas nich, z udziałem autora, zabrzmiały Sonata op. 9 i Romans op. 23 na skrzypce i fortepian (skrzypce – W. Goldfeld), dwa utwory solowe: „Łabędź” op. 7 oraz „Smutna wiosna” z cyklu „Pieśni miłosne Hafiza” op. 24 (śpiewała A. F. Bernstein), a także dwa utwory fortepianowe w wykonaniu Natalii Neuhaus (Preludium i Etiuda).

25 kwietnia 1918 r. w Elizawetgradzie odbył się koncert K. Szymanowskiego i Wiktora Goldfelda, podczas którego po raz pierwszy zabrzmiały transkrypcje dwóch kaprysów Paganiniego z op. 40, a także dwie preludie z op. 1, Etiudę es-moll (op. 4, nr 1), Menuet z Sonaty nr 1 op. 8, Sonatę na skrzypce z fortepianem op. 9, Sarabandę z Sonaty op. 21 i Fuga, dwa Etiudy z op. 33, „Serenada Don Juana” z „Masek” op. 34. Podczas powtórnego koncertu 16 czerwca 1918 roku miały zabrzmieć między innymi wszystkie Trzy kaprysy Paganiniego op. 40.

14 września (n. st.) 1918 r. H. Neuhaus wykonał po raz pierwszy III Sonatę fortepianową op. 36, poświęconą O. Zilotiemu, w Elizawetgradzie, a w 1919 r. w Kijowie. W tym czasie w Kijowie utwory skrzypcowe K. Szymanowskiego wykonywał Paweł Kochański, m.in. w duecie z Aleksandrem Dubiańskim (latem–jesienią 1919 r.) i H. Neuhausem (1919–1920). Ten ostatni grał w Kijowie, przed wyjazdem do Moskwy w 1921 r., całe programy utworów swojego trojga brata (w repertuarze pianisty znalazły się poszczególne Preludia op. 1 i Etiudy op. 4, oba cykle wariacji op. 3 i op. 10, poświęcona mu Fantazja op. 14, Druga sonata fortepianowa op. 21, „Maski” op. 34 i inne). Niektóre utwory pianista wykonał w 1920 r. w Elizawetgradzie.

Paweł Kochański również kontynuował propagowanie muzyki K. Szymanowskiego. Już 17 marca 1920 r., niecałe trzy miesiące po przeprowadzce kompozytora z Ukrainy do Polski, w sali PMT we Lwowie, który niedługo przedtem stał się częścią odrodzonej w 1918 r. Rzeczypospolitej, odbył się koncert kameralny, podczas którego P. Kochański zagrał Sonatę skrzypcową op. 9, cykl „Mity” op. 30, Nokturn i Tarantellę op. 28 oraz transkrypcje kaprysów Niccolo Paganiniego op. 40 D-dur i a-moll, a S. Korwin-Szymanowska zaśpiewała po dwie pieśni z cykli wokalnych brata – „Pieśni miłosne Hafiza” op. 24, „Barwnych pieśni” op. 22, „Pieśni szalonego muezin” do wierszy J. Iwaszkiewicza op. 42 oraz Pięciu pieśni do wierszy niemieckich poetów op. 13. Partię fortepianową podczas całego koncertu wykonał autor.

17 stycznia 1922 r. we Lwowie odbyła się premiera napisanej w Elizawetgradzie cyklu „Pieśni szalonego muezin” do słów J. Iwaszkiewicza, op. 42 (S. Korwin-Szymanowska i Edward Steinberger).

Trzeci i czwarty, w całości poświęcone pieśniom (z identycznym programem), koncerty autorskie K. Szymanowskiego odbyły się we Lwowie 11 grudnia 1923 r. i 25 stycznia 1924 r., piąty, skrzypcowo-pieśniowy – 2 grudnia 1927 r. We wszystkich trzech koncertach kompozytor wystąpił jako akompaniator wraz z siostrą Stanisławą, a w 1927 r. wraz ze skrzypaczką Ireną Dubiską. Podczas koncertu 11 grudnia po raz drugi po Paryżu wykonano cykl „Słopiewnie” op. 46-bis, do słów J. Tuwima.

Ostatni, szósty koncert autorski we Lwowie przewyższył poprzednie pod względem skali. Program koncertu, który odbył się 3 lutego 1928 r., obejmował Uwerturę koncertową op. 12, III Symfonię na chór mieszany i orkiestrę „Pieśń nocy” do wierszy perskiego poety XII w. Dżalaluddina Rumiego op. 27 (pierwsze wykonanie z chórem) oraz wersję orkiestrową Drugiego zeszytu cyklu wokalnego „Pieśni miłosne Hafiza” op. 26. Dyrygował A. Soltys, śpiewała, jak zawsze, S. Korwin-Szymanowska.

Pod kierownictwem A. Soltysa rok wcześniej, 23 lutego 1927 r., we Lwowie po raz pierwszy zabrzmiał Pierwszy koncert na skrzypce z orkiestrą, op. 35, a 16 maja 1930 r. – również po raz pierwszy kantata „Stabat Mater”, op. 53. Prawdziwym triumfem K. Szymanowskiego było nadanie jeszcze za jego życia, w 1931 r., jego imienia najwyższej uczelni muzycznej – Lwowskiemu Instytutowi Muzycznemu, który zmienił nazwę na Lwowski Konserwatorium Muzyczne im. Karola Szymanowskiego. Ostatni koncert za życia w Lwowie z udziałem autora jako wykonawcy partii solowej „Koncertowej symfonii” nr 4 na orkiestrę i fortepian, op. 60 odbył się 5 listopada 1932 r.

Skrzypek Eleazar (Edgar) Ortenberg, urodzony w Odessie, uczeń N. Blinder, 19.10.1924 r. w duecie z E. Zilberberg-Kupnik, uczennicą A. Jesipowej, wykonał w Odessie Sonatę op. 9 K. Szymanowskiego.

W 1924 r. młody Nathan Milstein zagrał Nokturn i Tarantellę op. 28 K. Szymanowskiego w duecie z Władimirem Horowitzem w Charkowie i Reginą Horowitz w Kijowie. W 1925 r. w Charkowie ten sam utwór wykonał czołowy skrzypek ZSRR pierwszej połowy lat 20. XX w., a później nauczyciel Isaka Sterna Naum Blinder (1889–1965).

18 lutego 1934 r. w Charkowie – ówczesnej stolicy Radzieckiej Ukrainy, a 24 i 28 lutego w Kijowie, podczas krótkotrwałego ocieplenia ogólnie wrogich w okresie międzywojennym stosunków polsko-radzieckich, bez udziału K. Szymanowskiego odbyły się koncerty symfoniczne pod batutą G. Fitelberga, podczas których wykonano IV Symfonię op. 60 (solista – pianista z Leningradu Aleksandr Kamenski); w Charkowie zabrzmiała również koncertowa wersja baletu „Harnasie”.

Kilkadziesiąt lat później, w 1962 roku, zainteresowanie muzyką K. Szymanowskiego w Ukrainie odrodził kijowski dyrygent Igor Błażkow (ur. 1936) i jego żona, muzykolog Halina Mokrijewa (1936–1968). Wtedy w Konserwatorium Kijowskim odbyła się pierwsza w Ukrainie konferencja naukowa poświęcona 25. rocznicy śmierci kompozytora oraz seria koncertów monograficznych, podczas których wykonano szereg utworów symfonicznych i kameralnych. Wykonano: II Symfonię B-dur op. 19, balet-pantomimę „Mandragora” op. 43, Koncert skrzypcowy z orkiestrą nr 1 op. 35 (solista – G. Ginosyan), dwa tańce z baletu „Harnasie” op. 55 (Redyk, Taniec goralski), cztery mazurki z cyklu Dwadzieścia mazurków op. 50, osiem etiud z cyklu Dwanaście etiud op. 33, Druga sonata op. 21 (wszystkie – na fortepian); „Mity” (nr 1, 2), op. 30, Sonata, op. 9, Nokturn i tarantela, op. 28 (wszystkie – na skrzypce z fortepianem); pieśni „Łabędź”, op. 7, „Przeznaczenie”, op. 22, nr 5, „Jedyny lik” i „Smutna wiosna”, op. 24, nr 2, 6, „Moje serce”, op. 41, nr 1, „Zaizhry, koniu” i „Wszyscy przyjechali”, op. 58, nr 9, 12 (Wykonawcy: wykładowcy, doktoranci i studenci konserwatorium K. Szamajewa, O. Witowski, W. Nepopałow, L. Bożko, M. Stetsiuk, S. Fedosowa, R. Gołubiewa, W. Tytkow, N. Minczyn, T. Jakowenko, W. Morozow, L. Lewina, N. Malienko, W. Mikson).

W tym samym 1962 roku w Kirowogradzie (do 1924 r. – Elizawetgrad, od lipca 2016 r. – Kropywnycki) zorganizowano wystawę dokumentów archiwalnych oraz wieczór koncertowy z okazji 80. rocznicy urodzin K. Szymanowskiego, podczas którego wykonano Mazurka i Krakowiaka K. Szymanowskiego z Czterech tańców polskich na fortepian.

Począwszy od lat 50. XX wieku, utwory skrzypcowe, fortepianowe i wokalne K. Szymanowskiego weszły do repertuaru ukraińskich wykonawców. Utwory skrzypcowe wykonywali Dawid Ojstrach i jego uczniowie Olga Parchomenko oraz Bogodar Kotorowycz, jednak dokładne daty i miejsca ich występów z utworami K. Szymanowskiego w Ukrainie nie są znane.

16 września 1982 r. w ramach Roku Kompozytora ogłoszonego przez UNESCO Druga sonata fortepianowa K. Szymanowskiego została wykonana w Filharmonii Kijowskiej przez pochodzącego z Żytomierza Swiatosława Richtera, który, jak już wspomniano, przejął zainteresowanie twórczością K. Szymanowskiego od swojego nauczyciela H. Neuhausa. 13 i 14 października odbyły się koncerty z udziałem Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia i Telewizji (dyrygent B. Madej, soliści K. Danczowska (skrzypce), T. Żmudziński (fortepian), K. Jakowicz (skrzypce). Wykonano dwie symfonie (nr 2 i nr 4), Uwerturę koncertową op. 12, oba koncerty skrzypcowe, Nokturn i Tarantellę na skrzypce i fortepian op. 28 w opracowaniu na orkiestrę symfoniczną G. Fitelberga.

W listopadzie 1982 roku odbył się koncert z okazji 100. rocznicy urodzin kompozytora, zorganizowany przez Związek Kompozytorów Ukrainy. Zagrano: Fantazję na fortepian, op. 14, „Mity” na skrzypce i fortepian, op. 30, Trzy kołysanki z op. 48 w aranżacji na skrzypce i fortepian P. Kochańskiego, Piosenki kurpiowskie na głos i fortepian, op. 58, „Słopiewnie” op. Op. 46-bis – Pięć pieśni na głos i zespół kameralny do wierszy J. Tuwima (ukraińskie tłumaczenie R. Łubkewycza i J. Wereszczagina) oraz pieśń „Łabędź”, op. 7 w aranżacji partii fortepianowej dla zespołu kameralnego, którą wykonał kijowski kompozytor Jarosław Wereszczagin. Wykonawcami byli: pianiści Walerij Matiuchin, Inna Poroszyna, skrzypek Kyryło Stecenko, śpiewacy Ełła Akrytowa, Klaudia Radczenko, Walerij Bujmijster, Kameralny zespół solistów Związku Kompozytorów Ukrainy; dyrygował Szawłeh Szyłakadze (Gruzja). Autor niniejszego artykułu wygłosił słowo wstępne. Oprócz utworów K. Szymanowskiego wykonano utwór-dedykację „Karolowi Szymanowskiemu” E. Myłki (utwór na fortepian).

W 1985 r. otwarto pokój-muzeum K. Szymanowskiego przy Kirowogradzkim Liceum Muzycznym (od 1991 r. – Miejski Muzeum Kultury Muzycznej im. K. Szymanowskiego). Z tej okazji wykonano dwa Preludium z op. 1, Wariacje op. 3, Etiudę nr 3 op. 4, Fantazję op. 14, „Maski” op. 34, „Nausicaa” z cyklu „Metopy” op. 29, osiem mazurków z op. 50, wybrane pieśni z op. 8, 20 i 58, „Źródło  Aretuzy” z cyklu „Mity”, op. 30, „Pieśń Roksany” z opery „Król Roger”, op. 46 oraz „Taniec Harnasiów” w opracowaniu na skrzypce z fortepianem P. Kochańskiego w wykonaniu primadonny Opery Krakowskiej Jadwigi Romanowskiej-Gabrys, pianistów Marii Koreckiej-Soszkowskiej, Zbigniewa Jeżewskiego (Polska), Ludmiły Leontiejewej, Lubowi Potapowej (Rosja), skrzypaczek Marii Baranowskiej (Polska), Katarzyny Terentiejewej, Olgi Kobylko (Kirowograd).

Nieco później, w latach 1990–2000, w Kirowogradzie powstał Festiwal Muzyczny im. Karola Szymanowskiego (założyciel i kierownik artystyczny – A. Polaczok). Właśnie podczas tego festiwalu odbyło się pierwsze wykonanie w Ukrainie cyklu Sześciu pieśni kurpiowskich na chór mieszany a’capella Szymanowskiego (Kirowogradzki Miejski Chór Kameralny, dyrygent J. Lubowycz, 3.10.2012). W ramach festiwalu, a także Ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu „Spotkania muzyczne w Neuhaus” zabrzmiała większość utworów fortepianowych, wiele utworów wokalnych kompozytora, oba kwartety smyczkowe (kijowski zespół „Cordes”, 2015–2016), a także „Symfonia koncertowa” nr 4 na orkiestrę i fortepian, op. 60 (Orkiestra symfoniczna Kropywnyckiego Liceum Muzycznego, solista József Örmény).

Nie tyle muzykę, co nazwisko autora „Harnasiów” spopularyzował międzynarodowy festiwal muzyki kameralnej „SZYMANOWSKI QUARTET i przyjaciele”, zainicjowany we Lwowie w 2008 r. W ramach festiwalu wykonano Sonatę na skrzypce z fortepianem, op. 9, a nieco wcześniej, podczas „Kontrastów” – innego lwowskiego festiwalu – „Kwartet Szymanowskiego” („Szymanowski Quartet”), którego członkami są Polacy i Ukraińcy, wykonał transkrypcję Nokturnu i Tarantelli op. 28, wykonaną przez Myrosława Skoryka (2006).

Od 1993 r. utwory K. Szymanowskiego były okresowo wykonywane w ramach dwóch wiodących międzynarodowych festiwali muzycznych: „Kijów Music Fest” (zapoczątkowany w 1990 r.) i „Kontrasty” (zapoczątkowany w 1995 r.). Tak więc podczas IV Kijów Music Festu 8 października 1993 r. polski „Wilanów” zagrał Kwartet nr 2 op. 56 K. Szymanowskiego wraz z kwartetami S. Moniuszki i G. Bacewicza w programie złożonym wyłącznie z utworów muzyki polskiej. Na VII Kijów Music Fescie w 1996 r., w dniu urodzin kompozytora 3 października Państwowy Zespół Solistów Ukrainy „Kijowska Kamerata” (dyrygent – Walerij Matiuchin) i Ludmiła Wojnarowska (sopran) wykonali cykl „Słopiewnie” op. 46-bis (po raz drugi po 1982 r.). Podczas koncertu z okazji 115. rocznicy urodzin K. Szymanowskiego 3 października 1997 r. w ramach VIII Kijów Music Festu w Sali Kolumnowej Narodowej Filharmonii Ukrainy po raz pierwszy od 1982 r. zabrzmiał Koncert skrzypcowy z orkiestrą nr 2 op. 61 w wykonaniu kijowianina Germana Safonowa (ucznia O. Gorochowa) i Orkiestry Symfonicznej Narodowej Filharmonii Ukrainy pod dyrekcją Janusza Powołnego (Polska). Orkiestra wykonała również Etiudę b-moll, op. 4 w opracowaniu na orkiestrę G. Fitelberga. Dziesięć lat później, z okazji 125. rocznicy urodzin K. Szymanowskiego w ramach XVIII Kijów Music Festu (4 października) i XIII „Kontrastów” (6 października) w salach filharmonii w Kijowie i Lwowie odbyły się występy polskiego kwartetu „Wilanów” z wykonaniem Kwartetu nr 2, op. 56. Ten sam utwór wykonał podczas XIX Kijów Music Fest kijowski zespół „Post Scriptum” (Kijów, 2.10.2008).

Oprócz występu kwartetu „Wilanów” w 2007 r. muzyka K. Szymanowskiego brzmiała na lwowskich „Kontrastach” w latach 1999–2012 osiem razy. Poniżej omówiono koncerty kameralne i symfoniczne, a największym wydarzeniem było pierwsze od lat 30. XX wieku wykonanie kantaty „Stabat mater” Karola Szymanowskiego jako finał XVII „Kontrastów-2011” w Sali Koncertowej im. S. Ludkewycza Lwowskiej Filharmonii Obwodowej. Wykonali ją muzycy z orkiestry kameralnej „Wirtuozi Lwowa” (dyrektor artystyczny – Serhij Burko), młodzieżowego orkiestry symfonicznej „INSO-Lwów” (dyrektor artystyczny – Myrosław Skoryk) oraz chóru „Gloria” (dyrektor artystyczny – Wołodymyr Sywochip), solistów Anny Karasińskiej i Ewy Marciniak z Polski oraz lwowianina Wołodymyra Rybczuka. Dyrygował Stanisław Wielanik (Polska).

 

W latach 2005 i 2011 w Operze Narodowej Ukrainy odbyły się zainicjowane przez Instytut Polski w Kijowie koncertowe wykonania opery „Król Roger” z udziałem polskich i ukraińskich solistów i zespołów: w 2005 r. chór i orkiestra Teatru Wielkiego – Opery Narodowej w Warszawie, chór dziecięcy Kapeli Męskiej im. Ł. Rewuckiego (dyrygował J. Kasprzyk), w 2011 r. orkiestra Opery Narodowej Ukrainy, Narodowa Zasłużona Akademicka Kapela Ukrainy „Dumka”. Wykonanie „Króla Rogera”, podobnie jak seria innych wykonań utworów K. Szymanowskiego w 2011 r., stało się możliwe w ramach wydarzeń zorganizowanych w Ukrainie przez Polski Instytut w Kijowie z okazji przewodnictwa Polski w Radzie UE (seria ta stanowiła swego rodzaju podprogram „Karol Szymanowski”).

Utwory symfoniczne K. Szymanowskiego nie były często wykonywane w Ukrainie. Narodowa Zasłużona Akademicka Orkiestra Symfoniczna Ukrainy (dyrektor artystyczny i dyrygent W. Sirenko) wykonała w 2001 roku podczas koncertu poświęconego wyłącznie K. Szymanowskiemu jego Uwerturę koncertową op. 12 (po raz pierwszy od 1982 r.) oraz Pierwszy koncert na skrzypce z orkiestrą, op. 31 (solista O. Semczuk). Kolejny monograficzny koncert symfoniczny w Kijowie odbył się dokładnie 10 lat później – 19 listopada 2011 r., kiedy to ten sam orkiestra pod dyrekcją R. Rewakowicza wykonała Uwerturę koncertową op. 12, IV Symfonię „Koncertną” op. 60 (solista J. K. Broja), balet „Harnasie”, op. 55 (z udziałem Narodowej Zasłużonej Akademickiej Kapeli Ukrainy „DUMKA”). Fragmenty baletu „Harnasie” (wykonanie koncertowe z udziałem Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia i Telewizji oraz „Dumki”, dyrygował W. Michniewski) były wykonywane w Kijowie już wcześniej – 30 marca 2004 r. podczas koncertu z okazji uroczystej inauguracji Roku Polskiego w Ukrainie.

Symfonia nr 4 „Koncertowa” po raz pierwszy od 1934 i 1982 roku zabrzmiała w Ukrainie dopiero 12 kwietnia 2005 roku. Stało się to we Lwowie w ramach XI festiwalu „Kontrasty” z udziałem Narodowego Zasłużonego Akademickiego Orkiestry Symfonicznej Ukrainy pod dyrekcją W. Sirenki i solisty J. Örmény. 3 i 4 października 2008 r. utwór zabrzmiał na XIV „Kontrastach” we Lwowie i Winnicy w wykonaniu Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Łódzkiej im. Artura Rubinsteina (dyrygent W. Michniewski, Polska), solistka Oksana Rapita (Ukraina). W 2011 roku „Symfonia koncertowa” została ponownie wykonana we Lwowie, tym razem przez Akademicką Orkiestrę Symfoniczną Filharmonii Lwowskiej pod batutą Denisa Proszajewa, solista – polski pianista Paweł Kowalski (3 lipca, przy wsparciu Konsulatu Generalnego RP we Lwowie), oraz dwukrotnie w Kijowie; oprócz wspomnianego już koncertu monograficznego 19 listopada, swoją interpretację utworu 27 października zaprezentował pianista Peter Jablonski (Szwecja) z I, CULTURE Orchestra (dyrygent – P. Kotla).

Pierwszy koncert skrzypcowy po wspomnianych powyżej wykonaniach w latach 1962, 1982, 1997 i 2001 r. zabrzmiał od razu trzykrotnie w Ukrainie w 2011 r.: podczas monograficznego koncertu w Kijowie 19 listopada, w Sali Koncertowej im. S. Ludkewycza Lwowskiej Filharmonii Obwodowej w wykonaniu Myrosławy Kotorowycz z Akademicką Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Lwowskiej pod batutą Dariusza Mikulskiego (4 marca, pod patronatem Konsulatu Honorowego Rzeczypospolitej Polskiej w Ukrainie) oraz w Wielkiej Sali Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego w interpretacji Agaty Szymczewskiej i Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Bałtyckiej w Gdańsku pod dyrekcją K. Bumana (Niemcy) (15 września). 10 grudnia 2015 r. koncert ponownie zabrzmiał we Lwowie w wykonaniu Olega Krysy i Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Lwowskiej pod batutą Tarasa Krysy w ramach projektu Filharmonii Lwowskiej i Olega Krysy „Historia koncertu skrzypcowego”.

 

Pod koniec lat 90. i na początku XXI wieku kijowski duet w składzie skrzypka O. Semczuka (od 2002 r. mieszkającego we Włoszech) i pianistki Anny Seredenko wykonał większość utworów skrzypcowych polskiego artysty w serii koncertów w kilku miastach Ukrainy (Kijów, Winnica, Czernihów, Kirowograd), a w 2001 roku wydał ich na płycie kompaktowej. Wydanie płyty było możliwe dzięki wsparciu Instytutu Polskiego w Kijowie.

Instytucja ta niemal od momentu powstania w 1999 r. zaangażowała się w promocję muzyki K. Szymanowskiego na Ukrainie. Przy wsparciu Instytutu Polskiego w 2001 roku pianista J. Örmény wykonał cykl „Maski” op. 34 w Kirowogrądzie (dwa lata wcześniej zaprezentował ten utwór, a także Pięć mazurków op. 50 podczas piątej edycji festiwalu „Kontrasty”), a w 2002 roku duet O. Pasicznyk – J. Örmény wykonał wybrane pieśni Kurpiewskiego op. 58 we Lwowie (VIII festiwal „Kontrasty”, Sala Koncertowa Filharmonii, 14 października) i w Kijowie (Sala Kolumnowa im. M. V. Lysenko Narodowej Filharmonii Ukrainy, 25 października); w latach 2007–2015 w Ukrainie, oprócz wspomnianych już kwartetów „Wilianów” i „Post Scriptum”, grali polscy pianiści, którzy włączali do swoich programów utwory K. Szymanowskiego: Janusz Olejniczak (Kijów, 13.10. 2007: „Serenada Don Juana” z „Masek” op. 34, Mazurki nr 1 i 2 z op. 50), Aleksandra Świgut (Lwów, 23.02.2008: „Błazen Tantris” z „Masek” op. 34, Wariacje b-moll op. 3), Marek Mizera (Winnica, Chmielnik, Bar, w ramach VII Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Klasycznej im. P. I. Czajkowskiego i N. F. von Meck, 18–20.05.2009: „Serenada Don Juana” z „Masek” op. 34), Elżbieta Sternlicht (Lwów, XVII Festiwal „Kontrasty”, 6.10.2011: 3 Mazurki z op. 50), Piotr Szychowski (Charków, Donieck, Kijów, 21, 24, 25.03.2012: „Serenada Don Juana” z „Masek” op. 34), Karol Radziwonowicz (Lwów, w ramach III Międzynarodowego Festiwalu „Odkrywamy Paderewskiego”, 5.11.2014) oraz kameraliści: polscy – Aleksandra Kuls (skrzypce), Michał Bruliński (fortepian) (Lwów, 21.03.2010: Nokturn i Tarantella op. 28) oraz ukraińscy – Sonia Suldina (skrzypce), Oleg Bezborodko (fortepian) (Kijów, XIX festiwal „Kijów Music Fest”, 2.10.2008: cykl „Mity” op. 30); S. Suldina i Bohdan Krywopust (Kijów, 29.05.2012, w ramach festiwalu „Muzyczne premiery sezonu”: Sonata, op. 9, „Mity”, op. 30) i in.

Polski Instytut wsparł również monograficzne programy kameralne z utworami K. Szymanowskiego. Są to „Poświęcenie Karolowi Szymanowskiemu” (Kirowograd, 28.11.2010) oraz „Koncert utworów skrzypcowych K. Szymanowskiego”. W pierwszym programie zaprezentowano cykle „Metopy” op. 29, „Maski” op. 34 oraz II sonatę op. 21 na fortepian (Jonathan Powell, Wielka Brytania), cykl „Mity” op. 30 (S. Suldina i J. Powell), Kwartet smyczkowy nr 2 op. 56 w wykonaniu „Post Scriptum” (S. Suldina – pierwsze skrzypce, Wiktor Iwanow – drugie skrzypce, Kostiantyn Kułeba – altówka, Dmytro Hłuszczenko – wiolonczela). Drugi program, który składał się praktycznie ze wszystkich utworów kameralnych kompozytora na skrzypce i fortepian (Sonata, op. 9, Romans, op. 23, Nokturn i Tarantella, op. 28, cykl „Mity”, op. 30, Trzy kaprysy Paganiniego, op. 40, transkrypcja Tańca z baletu „Harnasie”), została wykonana ponad 5 razy: we Lwowie, Drohobyczu, Tarnopolu (1, 4 i 8.07.2011), Tymoszówce i Kirowogradzie (29 i 30.11.2011). Program przygotowali lwowiacy Lidia Futorska (skrzypce), Iwan Pachota i Marianna Humecka (fortepian). Występy w miastach zachodniej Ukrainy odbyły się w ramach cyklu „Dni Muzyki Karola Szymanowskiego”, zorganizowanego przez Konsulat Generalny RP we Lwowie z okazji rozpoczęcia prezydencji Polski w Radzie UE. Kolejnym elementem „Dni” był wspomniany powyżej koncert Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Lwowskiej pod batutą Denisa Proszajewa, podczas którego z udziałem solisty Pawła Kowalskiego (Polska) w Lwowie zabrzmiała „Koncertowa symfonia” op. 60 (3 lipca 2011 r.).

W tym samym 2011 roku Lidia Futorska i Iwan Pachota, przy udziale kolegów i wsparciu Konsulatu Generalnego RP we Lwowie, stworzyli kolejny interesujący program, łącząc utwory K. Szymanowskiego i Borysa Latoszynskiego. 22 listopada w sali filharmonii we Lwowie zabrzmiały Trzy kaprysy Paganiniego op. 40 na skrzypce i fortepian, Taniec z baletu „Harnasie” na skrzypce i fortepian, „Mity” op. 30 na skrzypce i fortepian oraz „Ukraiński kwintet” op. 42 na fortepian, dwie skrzypiec, altówkę i wiolonczelę Latoszynskiego. 24 lutego 2012 r. program usłyszeli mieszkańcy Drohobycza, a w 2013 r. muzycy wydali nagranie programu na płycie CD w studiu „Żywyj Zwuk Rekords”.

W ramach tego artykułu (i w ogóle) nie ma możliwości przedstawienia wszystkich wykonań utworów kameralno-instrumentalnych i kameralno-wokalnych K. Szymanowskiego w Ukrainie. W latach 1990–2010 weszły one do repertuaru wielu ukraińskich wykonawców. Oprócz wyżej wymienionych, są to skrzypkowie O. Riwniak, B. Piwnenko, I. Czerniawski, T. Jaropud, A. Asiejewa, A. Mokanu, A. Czop, J. Bożenko i inni, pianiści J. Gromow, J. Basalajewa, A. Lachowycz, S. Kalinin, L. Noczowska, R. Łopatynski, S. Grygorenko, O. Strogan, A. Wasin, J. Woropajewa i inni. Niektóre występy odbyły się z udziałem zagranicznych muzyków: duetów Olega Krysy i Tatiany Czekiny (USA), Leticii Moreno (skrzypce, Włochy) i Olega Polanskiego (fortepian, Ukraina-Niemcy), Natalii Szumejko (skrzypce, Rosja) i Romana Basiuka (fortepian, Ukraina) – Filharmonia Charkowska, 14 grudnia 2011 r., Pawła Rajkerusa (fortepian, Rosja) – Krywyj Róg, Kropywnycki, 2012 i 2013 r. i in.

Jedną z najlepszych wykonawczyń pieśni i partii Roksany w operze „Król Roger” K. Szymanowskiego jest Olga Pasicznyk (Ukraina-Polska). Nagranie pieśni kurpiowskich op. 58 K. Szymanowskiego, które ona nagrała wspólnie z Józsefem Örmény dla studia Musicon, otrzymało w 1998 r. nagrodę fonograficzną „Fryderyk 97” w kategorii muzyki solowej. Duet O. Pasicznyk – N. Pasicznyk (Ukraina-Szwecja) wykonywał pieśni K. Szymanowskiego, w szczególności 17 listopada 2013 r. we Lwowie podczas II Międzynarodowego Festiwalu „Odkrywamy Paderewskiego” oraz 15 października 1915 r. w Kropywnyckim podczas XIII Festiwalu Muzycznego im. Karola Szymanowskiego. Kameralne utwory wokalne K. Szymanowskiego wielokrotnie wykonywali również L. Wojnarowska, I. Dacenko, W. Tulis, O. Nikitiuk (wszyscy – Kijów), K. Terentjewa (Kirowograd–Dnipro), M. Guzanowa i K. Tretjakowa (Kirowograd) i inni.

W 2010 r. szkole ogólnokształcącej w miejscowości Tymoszówce nadano imię K. Szymanowskiego. W szkole i Państwowym Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym, w Kamionce, który opiekuje się szkolnym muzeum, a także w Szkole Muzycznej w Kamionce regularnie odbywają się wykłady naukowe, wystawy i koncerty poświęcone K. Szymanowski, zainicjowane przez muzealników i polskie stowarzyszenia narodowo-kulturalne z Czerkas i Kropywnyckiego. Chór „Kamjanka”, nauczyciele szkolni, a także ukraińscy i polscy artyści wykonali szereg utworów K. Szymanowskiego w Tymoszówce i Kamionce.

Anatolij Kałenyczenko, Aleksander Polaczok